Feiten erve Zeldenrijk

Versie 7 maart 2002

Bouwprincipe
Heel vroeger voordat boerderijen uit baksteen werden gebouwd werden de wanden van vlechtwerk met leem gemaakt. Omdat dit het dak niet kon dragen werd hiervoor een hout skelet gebouwd: het zogenaamde gebinte. De wanden stonden er als het ware los onder. Later verving met de muren voor metselwerk. De staanders werden eerst gedeeltelijk in de grond ingegraven om zijwaartse stabiliteit te geven. Nadeel hiervan was dat de stijlen hierdoor makkelijk konden rotten. Daarom is men de staanders vanaf de 14e eeuw op keien en later op gemetselde poeren gaan plaatsen. Om stabiliteit te houden zijn toen schoren (de diagonale balken) geplaatst. Onze boerderij dateert van voor 1830 (zie pagina geschiedenis) en heeft staanders op gemetselde poeren van in veldoven gebakken bakstenen
Detail ankerbalk
Het ankerbalk gebint komt in heel Nederland voor met uitzondering van Friesland, Zeeland, Groningen en Noord Holland. 

De ankerbalk is de liggende balk (meest rechtse balk op tekening) die 2 staanders met elkaar verbind in de dwarsrichting van de boerderij, van zijgevel naar zijgevel. De ankerbalk is met een doorstekende pen in beide gebinte stijlen gelegd en daarachter met houten wiggen verankerd. 

Om de staanders in de lengterichting aan elkaar te verbinden is op de kop van de staanders de zogenaamde gebinte plaat gelegd. Deze verbinding is eveneens met hakwerk voorzien van pen en gat verbindingen. Het betreft de bovenste balk op tekening.

 

 

Dwarsdoorsnede gebinte
Als je uit een nieuwbouwhuis komt, is het eerste wat je opvalt in zo'n oude boerderij: die immens dikke balken. We hebben uit een oude timmerman de benamingen gehaald en via wat scanwerk uit een magazine landleven een aardig dwarsprofiel van onze boerderij. Om met een timmerman te kunnen praten tijdens de verbouwing heb ik ze maar uit mijn hoofd geleerd:
1. gebintestijl (22x22 cm)
2. ankerbalk (30x25 cm)
3. schoor of karbeel (18x18cm)
4. slieten of tasliggers (rondhout)
5. gebinteplaat (22x18cm)
6. spoor (gewaterd rondhout 15cm)
7. onderspoor of oplanger (idem)
8. hanenbalk of sporenhout
9. zijbeukspantbalk of hildebalk
Bouwen
Uit ervaring weten we wat zo'n luciferhoutje weegt (ongeveer 150 kg na drogen). Zo'n houten 'poort' van 2 stijlen en een ankerbalk, til je dus niet even op. Bij de bouw werkte daarom de hele buurt mee. In de timmermans werkplaats werd eerst alles pas gemaakt en werden uitsparingen met hamer en beitel aangebracht. Als een bouwpakket kwam alles op de bouwplaats aan waarna het poort voor poort liggend in elkaar werd gezet. Om de unieke standers en ankerbalken uit elkaar te houden werden ze gemerkt. Daarna werd met man, paard en macht het zaakje opgericht. Na het oprichten en schoren van de gebinte kwam de fles en een maaltijd op tafel (het zogenaamde richtemaol).
Deze foto is genomen vanaf de deel naar de zuidelijke zijmuur.

Op de deel, het lager deel van de boerderij, werd het vee gehouden. Op de foto is de zijbeuk van de boerderij zichtbaar, de hilde waar het vee ook daadwerkelijk stond. Met de hoofden naar het midden pad waar het voer werd gegeven. Boven de hilde werd hooi bewaard.

De situatie zoals we hem in augustus 2000 aantroffen.

Een foto vanuit de oude kaaskelder richting de achtergevel.

Een mooi overzicht van onze kap nadat we de slieten/tasliggers hebben verwijderd en de nodige binnenmuren hebben gesloopt.

Een foto van de hilde richting de achtergevel (westgevel).

De vloer van de hilde en de deel was deels al vernieuwd/overstort met beton. Wel zo lang gelden dat nog geen sprake was van gewapend beton. Onder de hilde lagen nog oude klinkers, onder de deel niet meer.

Nadat we met handkracht alle betonvloeren en de grup hebben verwijderd zien we de gemetselde poeren en het regenwater wat door de steensmuren naar binnen sijpelt....

15 december 2000, we zijn krap 3 maanden aan het slopen....

Terug naar startpagina Boerderij